سمینار گازهای طبی

اخبار و اطلاعات پزشکی و دارویی دکتر

محصولات آرایشی و بهداشتی

سمینار گازهای طبی

  • مرداد ۲۳م, ۱۳۹۲


عـنوان : گزارشی از همایش تخصصی /  مدیریت گازهای طبی و معرفی استانداردهای مرتبط با سیستم های مدیکال گازهای طبی .

 

چکیده : در این گزارش درباره اهمیت گازهای طبی واستانداردهای مربوط و نکات ایمنی و سایر موارد مرتبط با آنها بحث شده است .

همچنانکه از گزارش پیداست در استفاده از این گازها متأسفانه دقت لازم مبذول نمی گردد .

 

گازهای طبی به گازهای اکسیژن(O2)، دی اکسید کربن (CO2)  ، هوای فشرده ، نیترو اکساید (N2O) و سیستم های خلاء اطلاق می شود که در پزشکی بسیار پر مصرف و با اهمیت هستند . این گازها نقش اصلی و مهمی در فرایندهای مراقبت و درمان دارند . با این حال ، خطرهای استفاده نادرست از این گازها ، نقش اصلی و مهمی در فرآیندهای مراقبت و درمان دارند .  با این حال، خطرهای استفاده نادرست از این گازها ، هزینه های زیاد تولید و نگهداری و شباهت های زیاد با گازهای صنعتی ، از مسائل دغدغه آفرین هستند .

پاره ای از مشکلات مربوط به کاربرد این گازها به شرح ذیل می باشد :

۱-  امکان استفاده از تجهیزات صنعتی برای مصارف پزشکی 

۲- عدم تدوین استانداردها و پروتکل های مورد نیاز برای فرآیند سلامت

۳- رعایت نشدن استانداردها و پروتکل های تدوین شد ه موجود از سوی مراکز درمانی ، شرکتهای تأمین کننده و سازمانهای نظارتی

۴- تفاوت آشکار کیفیت تجهیزات و ادوات تولید داخل با انواع خارجی

۵- عدم توجه به کنترل کیفیت ، ایمنی و نگهداشت صحیح از سیستم گازهای طبی 

۶- نا هماهنگی و نبودن تعامل بین دستگاه های ذیربط در تدوین و نظارت بر اجرای استانداردها و پروتکل ها

۷- مشخص نبودن وظایف و حدود اختیارات واحدهای تأسیسات و تجهیزات پزشکی ، در بیمارستان ها در قبال گازهای طبی 

۸- فرسودگی و قدیمی بودن حدود ۶۰ در صد از بیمارستان های کشور

۹- عدم اختصاص بودجه و منابع کافی جهت بازسازی سیستم های بیمارستانی

 این همایش در تاریخ ۲۵ و ۲۶ دی ماه هشتاد و هفت به منظور ارزش آفرینی و بهبود استانداردهای مراکز درمانی و یا مشارکت اداره کل تجهیزات پزشکی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی ، سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران در تالار همایش های بیمارستان امام خمینی برگزار شد .

سیستم های سانترال گازهای طبی

گازهای طبی نقش بسیار مهمی در فرآیندهای مراقبت و درمان دارند که میزان نیاز به این گازها در جدول زیر نشان داده شده است .

               گازهای            طبی


نیاز مراجعین در

 

اکسیژن

 

N2O

 

 

ساکشن

 

هوای فشرده

اورژانس

۷۰%

__

۳۵%

__

بخش بستری

۶۰%

__

۲۵%

__

بخش های ویژه

۹۷%

__

۵۰%

۷۰%

اتاق عمل

۱۰۰%

۵۵%

۴۵%

۴۰%

 

 

 

 

 

 

قسمتی از مشکلات مربوط به سیستم هشدار دهنده سانترال گازهای طبی است . آلارم های موجود اغلب وضعیت فشار را در دو حالت مناسب و کم نمایش می دهند و محل نصب جعبه آلارم ها نیز در ابتدای هر بخش است و عمدتا دسترسی به آنها سریع و آسان نیست.
سوال مهمی که مطرح می شود این است که آیا با این سیتم های هشداردهنده موجود ، می توان اطلاعات کافی جهت مدیریت پشتیبانی را فراهم کرد؟ متأسفانه جواب منفی است .
در استاندارد تصریح شده است که پرسنل درمانی بخش نه تنها مسئول رسیدگی به مشکلات مرتبط با گازهای طبی نیستند ، بلکه مسئولیت اعلام مشکل نیز بر عهده آنها نیست . علاوه بر این فاصله زمانی زیادی بین بروز مشکل و اعلام هشدار وجود دارد. به عنوان مثال اگر اشکالی در مولد اکسیژن رخ دهد ، رزرور ۱۵ تا ۲۰ دقیقه اکسیژن مورد نیاز  را تأمین می کند و فشار لوله ها پس از ۵ دقیقه بعد از خالی شدن رزرور افت می کند و در نهایت  آلارم به صدا در می آید . اگر با فرض خوش بینانه ، زمان لازم جهت بازدید فنی ۵ دقیقه باشد ، مجموعاً  ۳۰ دقیقه زمان صرف شده است . آیا این زمان قابل قبول است ؟  بنابراین در سیستمهای هشدار دهنده  سنتی ،در  فاصله زمانی بین رخداد و اعلام خرابی ،عموماً تانکهای ذخیره سازی اکسیژن و ستونهای زئولیت  از اکسیژن خالی می شود . معمولاً بازگرداندن  سیستم مولد اکسیژن به وضعیت تولید خالص ( خلوص در حدود ۹۶% )زمانی در حدود ۴۵ دقیقه به طول می انجامد . در نتیجه هر چه تعداد این وقفه ها و مدت فرآیند اشاره شده بیشتر شود ، طول عمرزئو لیت ها  کاهش می یابد .  بنابراین تنها راه حل مشکلات ، استفاده از سیستم های کاملاً استاندارد می باشد .در سیستم های استاندارد اشراف کامل به تمام ارکان وجود دارد و آلارم ها کمترین وابستگی را به مسیر خطوط لوله کشی دارند .

کلاً می توان گفت که :   

۱- در سیستم های سنتی ، افت فشار در مسیر لوله کشی باعث بروز آلارم می شود . ولی در سیستم استاندارد هر نقطه از سانترال تا خروجی های داخل بخش ها فشار تحت کنترل قرار دارد.

۲- در سیستم های سنتی ، محل اشکال به سرعت قابل تشخیص نیست ، ولی در سیستم های استاندارد دقیقاً می توان نقطه ای را که دچار مشکل است تعیین کرد .

۳- در سیستم های سنتی ، میزان رطوبت گاز قابل اندازه گیری نیست ، ولی در سیستم های استاندارد این پارامترها نیز کاملاً کنترل می شوند.  وجود رطوبت دستگاه های کمک تنفسی ، ماشین های بیهوشی و ابزارهای جراحی ، را دچار مشکل می سازد . از سوی دیگر دراثر رطوبت، در لوله های انتقال گاز  ترکیبات سمی تولید می شود که می تواند اثرات منفی زیادی بر بیمار بگذارد . همچنین خوردگی ایجاد شده در سیستم انتقال گاز موجب کاهش عمر آنها شده و معضلاتی نظیر نشتی به همراه خواهد داشت .

۴- در سیستم های سنتی امکان کالیبراسیون Pressure Switch وجود ندارد . بنابراین سیستم سانترال گازهای طبی به عنوان تنها راه ارتباطی بین دستگاه های مولد گاز ، تجهیزات و بیماران اهمیت زیادی دارد . متأسفانه آنطور که شایسته است این مقوله از سوی مراکز درمانی و متولیان امر مورد توجه قرار نگرفته است .

بر اساس مطالعات میدانی و تحقیقات انجام شده در ۵۰ بیمارستان ، عمده ترین مشکلات مرتبط با سیستم سنتی گازهای طبی به قرار زیر می باشد:

مشکلات پیدا :

الف) عدم اطلاع از افت فشار گاز از زمان شروع آن
ب) عدم دستیابی به خلوص مطلوب
ج) کارایی نا مناسب سیستم هشدار به هنگام بحران
د ) سر و صدای غیر قابل استاندارد

مشکلات پنهان :

الف ) آلودگی فیزیکی گاز ، وجود رطوبت ، وجود نشتی در سیستم گاز رسانی ، فرسودگی زود هنگام تجهیزات پزشکی .

ب) کارکرد نا مناسب سیستم های پشتیبان .      

برای رفع و به حداقل رساندن مشکلات پیدا و پنهان ، توصیه می گردد  از یک مکانیسم پشتیبانی و نگهداری علمی ، موسوم  به چرخ TIMA استفاده شود . TIMA مخفف عبارت زیر است :

 Training and Information Analysis for Maintenance Activities And Proper Act                                                    

نکته قابل توجه این است که در بسیاری از استانداردهای معتبر دنیا مانند CSA و DIN ( آلمان ) ، HTM2022 ( انگلستان ) ، NFPA99 ( آمریکا ) ،  EN ( اروپا ) بر دیدگاههای پشتیبانی تأکید ویژه ای شده است . بدیهی است در چرخه عملی پشتیبانی (TIMA) مهمترین عامل جمع آوری ، پایش و پالایش اطلاعات به مفهوم دریافت اطلاعات کاملی از وضعیت عملکرد کلیه قسمت های سیستم گازرسانی است .
بر اساس استانداردهای معتبر بین المللی مرتبط با گازهای طبی ، تمامی پارامترهایی که به صورت مستقیم و یا غیر مستقیم بر بیمار تأثیرگذار می باشد ، باید تحت کنترل و پایش قرار گیرند .

<!–   – پارامترهای مستقیم آن دسته مواردی هستندکه مستقیماً بر بیمار تأثیر داشته و تغییر در آنها سلامتی بیمار را تهدید می کند.( مانند کاهش فشار اکسیژن )

         – پارامترهای غیر مستقیم آنهایی هستند که تأثیر خود را در دراز مدت بر بیمار یا تجهیزات مرتبط ، نشان می دهند.( مانند رطوبت  گاز )

به عنوان مثال در استاندارد NFPA99( قسمت ۵۰۱۰۳ و۵۰۱۰۹ ) عوامل مستقیم و غیر مستقیم به شرح ذیل است :

عوامل غیر مستقیم :

الف ) اکسیژن مرطوب ، باعث ایجاد شبنم در ونتیلاتورها و ماشین های بیهوشی  می شود و همچنین موجب فرسودگی لوله انتقال اکسیژن می گردد .   
ب) خاموش و روشن شدن کمپرسور ، موجب کاهش طول عمر سلولهای زئولیت می گردد . 
ج)  کاهش فشار هوای فشرده ، عملکرد نا مناسب دستگاههای پزشکی پنوماتیکی  را به همراه دارد.
د) وکیوم با فشار بالا ، باعث مکش قطره های خارجی در ساکشن دیواری می شود.

عوامل مستقیم :

الف ) گاز اکسیژن : فشار بالا ، فشار پایین ، فشار نرمال ، خط اصلی مصرف ، خط رزرو مصرف ، سوئیچ اتوماتیک خط اصلی / رزرو مصرف ، مخزن چپ راست ، خشک کن ها
ب) وکیوم : فشار بالا ، فشار پایین ، فشار نرمال ، مخزن مصرفی راست ، مخزن مصرفی چپ
ج) N2O : فشار بالا ، فشار پایین ، فشار نرمال ، مخزن مصرفی راست ، مخزن مصرفی چپ 
د) هوای فشرده : فشار بالا ، فشار پایین ، فشار نرمال ، واحد اصلی رزروی مصرفی ، خشک کن ها

       نتیجه :                                

برای رفع مشکلات اشاره شده ، راهکارهای عملیاتی- نظارتی و ارتقاء کیفیت به صورت زیر لازم الاجرا است : 
 
          ۱-
   راهکارهای عملیاتی شامل :

الف ) نظارت بر اساس استاندارد   :

۱-هشدارهای فشار پایین و بالا  .

۲-اعلام وضعیت کارکرد نرمال  .

۳-اعلام مورد استفاده بودن خط اصلی

۴-هشدار فعال شدن خط رزرو

۵-کنترل الکتریکال کمپرسورها و درایر ها ( خشک کننده ها )

۶-هشدار تعویض مخزن کپسول در سیستم های توزیع گاز N2O , O2,CO2

7-وجود اتاق مانیتورینگ                    

ب ) تولید سیستم های پیشرفته هشدار    

 ج ) تغییر ساختار محل نصب سیستم های هشدار


    ۲-
راهکارهای نظارتی :

الف ) تدوین استانداردهای ملی جدید و یا به روز رساندن استانداردهای ملی قدیمی  
ب ) تغییر نظام ارزشیابی بیمارستان و تعیین روش های جدید ارزشیابی گازهای طبی در مراکز درمانی از سوی وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی

 ۳-راهکارهای ارتقاء کیفیت : برگزاری دوره های آموزشی فنی – کاربردی

ضـمائـــم                    

ضمیمه الف )  مخاطرات مرتبط با تأمین اکسیژن توسط سیلندر

۱- محدود بودن حجم سیلندر ها

۲- وزن سنگین سیلندر ها و حمل و نقل دشوار و پر خطر

۳- تخریب مسیر حمل

۴- نیاز به تعداد زیاد کپسول برای تأمین ۴۸ ساعته و پر کردن مجدد سیلندر ها

۵- نیاز به مکان خاص جهت نگهداری کپسول های پر و خالی

۶- نیاز به مکان ویژه تخلیه سیلندر ها در حیاط بیمارستان

۷- نیاز به تعداد کافی مانومتر در بخش ها

۸- تعدد  پرسنل جهت حمل و نقل و تعویض سیلندر

۹- افزایش احتمال انفجار در تعویض مانومتر

۱۰- نیاز به پایدار نمودن سیلندر در محل استفاده

۱۱- انتقال عفونت از بیرون بخش ها به اتاق عمل  توسط ترالی حمل سیلندر

۱۲-  نشتی احتمالی از شیر سیلندر در مکان نگهداری

۱۳- نیاز به رنگ آمیزی پیوسته سیلندر ها

 

ضمیمه ب ) عناوین استانداردهای مرتبط با سیستم گازهای طبی عبارتند از :

۱) NFPA99C – ۲۰۰۵

۲) ISO 7396-1 2007

3) EN 737-1, 2, 3

4)  ISIRI 6748-1   ۲۰۰۳ (۱۳۸۲) 

۵) معیارهای سازمان برنامه و بودجه   

۶) AIA – ۲۰۰۶ 

 

ضمیمه ج) مکانیسم جذب N2O  در بدن انسان و خطرات ناشی در تماس طولانی گاز N2O  بیشترین حلالیت در پلاسما دارد و به جای اکسیژن حمل می شود و سپس در سلول های مغزی جایگزین شده و تجمع می یابد . در تماس های طولانی و مکرر  با گاز N2O عوارض زیر مشاهده شده است .

- آسیب به اعضای تناسلی زنان و مردان

- سقط مکرر جنین

- اختلالات عصبی و اعتیاد

- خون و ایمنی

- نارسایی کلیوی و کبدی

- ناهنجاریهای مادرزادی و سرطان زائی

 

نکته قابل توجه این است که حداکثر حد مجاز در معرض با N2O در هشت ساعت کاری طبق استاندارد COSHH برای هر فرد ۱۰۰ PPM و انجمن سلامتی و ایمنی امریکاACCGH در سال ۱۹۹۵ حد مجاز استنشاق را ۵۰ PPM و طبق انستیتیو ملی    سلامت آمریکا NIOSH در سال ۱۹۹۸ حد مجاز استنشاق را  ۲۵ PPMاعلام کردند .

 
مهندس سعید آقاخانی

منبع




ارسال نظر